Vadeli piyasalarda işlem yapma amaçları 3 türlüdür. Bunlar :

• Korunma (hedge) amaçlı işlemler
• Yatırım (spekülasyon) amaçlı işlemler
• Arbitraj amaçlı işlemlerdir.

Korunma (hedge): Yatırımcının yaptığı yatırımları olası risklerden korumak amacıyla yaptığı işlem türüdür ki türev piyasaların doğmasına sebep olan amaçtır. Bu amacı uygun örnekle VOB üzerinden açıklamak anlaşılırlığı arttıracaktır.

Aralık 2006 içerisinde ödenmesi gereken 10.000 dolar borcu olan bir ithalatçı firma borcunun vadesinden önce doların YTL karşısında değer kazanmasından çekinmektedir. Bu riski almamak için VOB’ta aralık vadeli sözleşmede uzun pozisyon (alım) almalıdır. Bunun için gerekli olan miktar da toplam borcun yaklaşık onda biri olduğuna göre 1000 dolara yakın bir teminat ile bu riskinden korunur. Bu işlemin dolar /ytl paritesinin 1.3300 olduğu dönemde yapıldığı varsayalım. Bu durumda mayıs ayında başlayan piyasalardaki türbülansla 1.7700 seviyesine dek çıkan dolar kuruna karşı borcu olan bu firmanın ne kadar iyi bir şey yaptığı, şirketinin geleceğini riske etmediği ortaya çıkacaktır. İşte korunmadan kasıt budur...

Yatırım (spekülasyon): VOB’ta tüm vadeli piyasalarda da olduğu gibi işlem için gereken başlangıç teminatı alınan pozisyon büyüklüğünden çok düşüktür. Daha önceki yazılarımda da açıkladığım gibi VOB’ta başlangıç teminatları pozisyon büyüklüğünün %10’u kadardır ki buna ’’bire on kaldıraç’’ denir. Dünyada kaldıraç seviyeleri, özellikle tezgah üstü piyasalarda bire ikiyüzleri geçtiği düşünülürse, VOB daha muhafazakardır. Kaldıraç kısa süreli kar amaçlı işlem yapmayı seven yatırımcılar için daima bir cazibe konusudur. Zira düşük işlem maliyetiyle yüksek getiri potansiyeli, yüksek riske rağmen, çekicidir. Bu sebepledir ki spekülatif işlemler vadeli piyasalarda derinliğin artmasında çok etkilidir. Spekülatif işlemler toplamda yapılan işlemlerin %70’inden fazla olduğu için piyasanın likit kalmasını sağlayıcı etkendir. Ayrıca spekülasyon amacıyla yapılan işlemlerle spot piyasadaki gibi sadece fiyatların yükselişinden değil düşüşlerinden de para kazanmak mümkündür.

Arbitraj: Spot piyasa ile vadeli piyasa arasında risksiz getiri sağlayacak bir fiyat farkı oluştuğu zaman, vade sonunda fiyat farkının sıfır olacağı sebebiyle piyasaların birinde satıp aynı anda diğer piyasada alım yaparak risksiz getiri sağlamaktır. Zira vadeli sözleşmelerin vade sonunda kapanışı spot piyasadaki fiyatına göre yapılacağından aradaki fark vade sonunda sıfır olmak zorundadır. İşte bu amaçla işlem yapan arbitrajcılar piyasanın da dengeleyicileridir. Her iki piyasada da (spot-vadeli) dalgalanma boyutunu, risksiz getiri amacıyla ayarlayarak balans ayarı yapar dalga boylarını düşürücü etki yaparlar.

Kaynak : Forum Gazetesi