Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası (VOB) türev piyasa olarak şimdilik sadece future sözleşmelerin alınıp satıldığı bir piyasadır. Organize bir piyasa olduğu için de standart bir yapıya sahiptir. Oysa tezgah üstü piyasa olarak tabir edilen piyasalarda ise standartlar değişkendir. VOB’un bu özelliğinden dolayı karşı taraf riski sıfıra yakındır.

VOB’da işlem yapılabilmesi için yatırımcıların VOB’a üye aracı kurum ve bankalarda yatırım hesabı açtırması ve bu hesaba bağlantılı türev araçlar alım - satım çerçeve sözleşmesini imzalaması gerekmektedir. Bu işlemler yapıldıktan sonra ilgili kurum bünyesinde hesabınız Takasbank’ta açılacaktır. Zira Takasbank sistemin takas riskini önleyici kuruluştur.

VOB’da işlem gören sözleşmelerde pozisyon almak için hesapta bulunması gereken minimum tutara "başlangıç teminatı" denir ki bu teminat yaklaşık olarak pozisyon alacağınız varlığın (dayanak varlık), piyasa fiyatının (spot fiyat) yaklaşık olarak onda biri kadardır. Başlangıç teminatları VOB organize bir piyasa olduğu için standarttır. Örneğin; bir adet dolar sözleşmesi 1000 doları temsil eder ve bir adet sözleşmede pozisyon almak için hesapta olması gereken başlangıç teminatı 150 YTL’dir.

VOB’ta 4 Şubat 2005’teki açılışından bu yana sırasıyla en çok işlem gören sözleşmelerin büyüklüğü ve başlangıç teminatları şu anda aşağıdaki gibidir:

Sözleşme Başlangıç Teminatı Sözleşme Büyüklüğü
İMKB 30 V.İ. Sözl. 600 YTL VOB fiyatı * 100
Dolar/YTL V.İ. Sözl. 150 YTL 1000 US Dolar
Euro/YTL V.İ. Sözl. 200 YTL 1000 Euro

VOB, sistemin güvenilirliği için de bazı standartlar getirmiştir. Bu standartlardan en önemlisi "tamamlama çağrısı" dır. Eğer yatırımcının aldığı pozisyonun karşılığı olarak hesabındaki başlangıç teminatı %25 değer yitirirse bu gelinen seviyeye "sürdürme teminatı" seviyesi denir. Bu seviye ya da altına gelen teminat sahibi, teminatını tekrar başlangıç seviyesine, en geç, ertesi gün saat 14:30’a kadar tamamlamak zorundadır.

Şöyle ki; bir adet dolar sözleşmesinde 1,500 YTL’den uzun pozisyon alan yatırımcı 1.500 YTL’lik pozisyon açmış demektir. Bu pozisyon karşılığı olarak da hesabında 150 YTL başlangıç teminatı olmak zorundadır. Gün sonunda VOB’ta açıklanan uzlaşma fiyatı ( bir tür kapanış fiyatıdır ama hesaplaması farklıdır) 1,4625 ve altında olursa yatırımcı 1.500 - 1.462,5 = 37,5 YTL zarar edecektir. Bu durumda VOB’taki teminatı 150-37,5 = 112,5 yani 150 YTL’nin %25 altında olacağı için, tamamlama çağrısına muhatap olacak ve yatırımcı en geç ertesi iş günü saat 14:30’a kadar pozisyonunu VOB’ta kapatmalı ya da hesabına tekrar 37,5 YTL yatırarak 150 YTL seviyesine getirmelidir.

Kaynak : Forum Gazetesi