Çok kuvvetli bir formasyon olup senetlerinizi satmanızda yarar bulunmaktadır. Belirli bir süredir devam eden çıkış akımının sona erip, düşüşe geçildiğinin sinyalini veren zirve görüntüsüdür. Uzun vadede verdiği tahribat yüksek olan bir zirve görünümüdür ve düşüş akımı sona erdiğinde büyük kayıplara yol açar. Görüntü olarak insan vücudu örnek alınırsa sağ ve sol omuzların ortasında yer alan kafa nasıl en yüksek seviyeyi oluşturuyorsa senet grafiklerinde de orta kısımda yer alan ve en yüksek seviyede olan zirvenin her iki yanında da daha düşük seviyelerde oluşan iki adet zirve daha gözlemlenir. Formasyon uzun süredir devam eden “ bull markets “ veya diğer adıyla “ boğa piyasaları ” nın sonunda gerçekleşir. Genelde yukarı yönde hareket eden ve büyük kazançların elde edildiği çıkış akımlarının sonlarına doğru senette yüksek işlem miktarı ile bir zirve ( fiyatların eriştiği en uç nokta diyelim ) elde edilir. Daha sonraki düzeltme ( geri çekilme veya fiyatlardaki düşüş ) senet fiyatını aşağılarda bir noktaya kadar çeker. Yeni alım dalgası ile senette yükselişe geçilir ve senet eski zirve fiyatını da aşarak yeni bir zirveye ( bir önceki en uç fiyatında üstünde olan fiyata ) koşar. İkinci zirveye doğru olan bu koşuda işlem miktarının azalması dikkatleri çekebilir.

Daha düşük işlem miktarıyla daha yüksek seviyelere gidilmesi talebin ( tabii arzda azalıyor diye düşünenleriniz de olacaktır ) azalması anlamına gelebilir. Elde edilen yeni zirveden başlayan satış- lar gittikçe yoğunlaşabilir. Zirve fiyatı ortada sipsivri ( dımdızlak ) kalacak şekilde belirginleşir. Artık elde edilen zirve sayısı ikiye erişmiştir. Her ne kadar iyi ama daha sonra senet yeniden fırlayıp daha yukarılara da gidebilir diyenler olacaksa da tedbirli olma zamanı gelmektedir. Bu noktada her şey apaçık ortada olmasa bile gözünüzün önündeki görüntüden şüphelenmeye başlamakta yarar bulunmaktadır. Formasyonda eksik olan son taş üçüncü zirvenin oluşması ile yerine oturacaktır. İkinci zirveden başlayan düşüş genelde ilk zirveden başlayan düşüş sonunda elde edilen dip noktasına yakın yerde veya biraz daha üst seviyelerde oluşabilir. Çok nadir olarak görülse de ikinci dip noktası ilk dip noktasından da aşağıda gelişebilir. Son çıkış hamlesinde işlem miktarını düşüşü ( azalması ) hayra alamet değildir. Çıkış cılız bir şekilde gelişip fazla uzağa gidemeden satışlarla karşılaşılmakta ise durum iyiye gitmiyor demektir. Artık uzun süren rüyadan uyanma ve gerçeklere dönme zamanı gelmiştir. Senet üçüncü bir zirve yaptıktan sonra düşüşe geçerek ilk iki dip noktasını bağlayan çizginin altına inerse formasyon tamamlanmış sayılmaktadır.
Formasyonda iki dip noktasından geçecek şekilde çizilen çizgiye teknik olarak “ boyun çizgisi – neckline “ denilmektedir. Bu çizginin altına gidilmesi durumunda senet satılmalıdır.

Formasyon eğer endekslerde oluşursa piyasaların aşağılara gidişi durumunda çok az senet prim yapacağından ve genelde senetlerin % 90’ nın da ( belki de daha fazla ) düşüş yaşanabileceğinden senetlerden kurtulmak gerekmektedir.

“ Omuz – baş – omuz “ zirveleri her ne kadar gelişmiş borsalarda uzun sürede gerçekleşmekte ise de İMKB’ de çok daha kısa sürede oluşmaktadır.

Genelde göstergeler açısından “ RSI “ ve “ Williams’ % R “ tipi göstergelerde bu tür formasyonlar ( Bakınız. “ Kurtlarla Tango “ adlı kitabıma ) senetlerdeki görüntüden daha önce ortaya çıkarak yatırımcıları fiyatlar açısından gelen tehlikeyi ( yaklaşan fırtınayı ) önceden haberdar edebilir.

Düşüşlerin ne kadar olabileceği ( fiyatlardaki kayıpların diyelim ) konusunda fikir yürütmek isteyenler için kullanılabilecek en basit tekniklerden birisi formasyonun gereği olarak şu şekilde bulunabilir ;
En yüksek zirveyi teşkil eden fiyat seviyesi ile o noktadan aşağıya doğru dikine inildiğinde “ boyun çizgisi ” ne değdiği noktadaki fiyat seviyesi arasındaki fark ( fiyat olarak - örneğin 2000 lira gibi ) bulunur. Daha sonra bu fiyat farkı senetlerdeki fiyatların “ boyun çizgisi ” ni aşağı yönde deldiği noktadan başlamak üzere aşağı yönde uzatılır ve düşüş sonunda erişilebilecek fiyat seviyesi bulunur.
Elde edilen fiyat senetlerin aşağı yönde kat etmesi gereken minimum fiyat seviyesidir.
Fiyatlar düşüş trendi içinde hesaplanan fiyat seviyesinden de aşağılara gidilebilir.
Yukarıda göreceğiniz örneklerde düşüşlerin yarattığı tahribatları hep beraber izleyeceksiniz.
Aşağıda grafiklerin açıklamaları sunulmaktadır :

GRAFİK NO. 1 : AKAL TEKSTİL


Grafikte gösterildiği gibi senet yükseliş trendi içinde 22000 lere kadar geldikten sonra yatay bir bant ( aşağı eğimli olan bir bant ) hareket ederek düzeltmeye girmekte. 50 günlük hareketli ortalamanın altına inmeyen senette başlayan yeni alım dalgası senedi " 1 " ile belirlenen "26000" seviyesine kadar taşımakta. Satış dalgasının yarattığı düşüş 20 günlük hareketli ( düz çizgi ile belirlenen eğri ) ortalamada dengelenmekte ve senet yeniden tırmanışa devam etmekte.
" 2 " numaralı zirvenin oluştuğu " 28000 " de beliren yeni bir satış dalgası daha senedi aşağılara itmekte. İlk düşüş ile ikinci düşüşte elde edilen dip noktaları ( grafikte biraz aldatıcı gözüküyor zira ikinci dipten değil de biraz altından geçmiş belirtilen çizgi ) bir çizgi ile birleştirilirse bu çizgi destek çizgisi haline dönüşmekte. teknik anlamda ise " boyun çizgisi " olarak adlandırılabilir. " 3 " nolu zirveden sonra aşağı yönde başlayan fiyat hareketi 20 günlük hareketli ortalama ve boyun çizgisine de kırdıktan sonra çok sert bir düşüşe geçerek yoluna devam etmekte. Bu şekilde düşüşlerin neden gerçekleştiği konusuna gelince sebep olarak formasyonun gerçekleştiğini gören yatırımcıların başlarına geleceği tahmin ettiklerinden bir an önce satarak kaçmaya çalışmaları gösterileceği gibi aynı zamanda senet alan yatırımcıları şoka sokarak onlara mallarını sattırmama amacı da taşıyabileceğidir. Nasılsa yarın çıkacak sendromuna takılan yatırımcı olup biteni anlayamadığı için belli bir seviyeye kadar hızla çekilen senette artık " çok düştü , satamam ki zararım çok " düşüncesi içinde senedi uzun zaman kayıp üstüne kayıp yaşayarak taşımak zorunda kalacaktır. Ta ki bir gün gelip çok düşük fiyatlarda bıkkınlık yaşayarak " lanet olsun bu artık hiç çıkmayacak galiba " diyerek satışa geçeceği güne kadar.
Düşüşün ilk etapta nerelere kadar gelebileceğini hesaplamak için ise yaptığımız işlem şudur :
28000 ve 22000 ( yuvarlak hesap diyelim ) arasındaki fark 6000 lira ( grafikte " x " ile gösterilmekte.) olmaktadır. Bu fark senedin boyun çizgisini delme noktasındaki fiyattan ( " 22500 diyelim ) çıkartıldığında önümüze gelen rakam 16500 olmakta. Senet bu kadar düşüşü grafikte de gördüğünüz gibi yaşamış. Elde edilen fiyat seviyesinin aşağı yönde gelinebilecek minimum yer olduğunu unutmamak gerekmekte. daha da fazla gidebilir dedik. Şimdi anlamaktasınız bazı yatırımcıların başlarına neler gelebileceğini sezdikleri için yukarılarda bir yerde neden senetlerden alel acele kaçmaya çalıştıkları !! Senet baktığınız grafiğin elde edildiği Mart 15 2001 tarihi itibarıyla 6000' ni bile görmüş.

GRAFİK NO 2 : FORD OTOSAN


30000' ler civarında gerçekleşen " ters omuz - baş - omuz " tabanından sonra yükselişe geçen senet " 1 " ile gösterilen yere kadar neredeyse soluksuz tırmanmakta. Gelen satışlar 20 günlük hareketli ortalamada duruluyor. Alımların gelmesi ile senet bu sefer " 1 " nolu zirve geçilip " 2 " nolu fiyata gidilmiş. Kısa süreli satış sonrası gelişen yeni çıkış hamlesi " 3 " nolu zirveye kadar gidilmesine sebep olmakta ise de gördüğünüz gibi " 3 " nolu zirve fiyatlar fazla uzaklaşamadan ve diğer iki zirve fiyatlarının üstüne de çıkamadan ortaya çıkmakta. Dipleri birleştiren boyun çizgisinin kırılması ile de senet düşüş trendine girmekte. Ortalamaların altına inildikten sonra yaşanan hızlı düşüş yatırımcıları yüksek fiyatlarda ( maliyetlerde ) çakılı bırakmakta. 35000 lira civarında kısa süreli bir sıkışma alanı yaşandıktan sonra düşüş yeniden başlamakta. Çoğunuzun bildiği flama formasyonu oluştu burada. İlk düşüş yüksekliği " x " ile gösterilen görüntüde sıkışma alanının altına gidiş başladığında da bir o kadar " yani " x " kadar mesafe aşağı yönde kat edilmekte.
Sadece zirve formasyonunun yarattığı tahribata bakacak olursanız 50000' li fiyatlardan " 17250 " ye inilmekte. % 60' a yakın bir kayıp söz konusu !

GRAFİK NO 3 : DOLAR BAZINDA UZUN VADELİ VESTEL GRAFİĞİ
( FORMASYONDA “ SAĞ OMUZ ” ANA ZİRVEYE EN YAKIN YERDE OLUŞAN ZİRVEDE TANIMLANMAKTA )


" Vestel " senedinin dolar bazında grafiğine bakacak olursak 1998 yılı krizinde “ 0.20 cent “ seviyelerinde dip yaptığını görmekteyiz. 99 senesinin başından itibaren yükselişe geçen senet “ 0.50 cent “ seviyesine yaklaştıkça satışlara uğramakta. 99 Ağustos depremi sonrası piyasalarda gelişen büyük çıkış içinde hızla yükselen senet " 1.05 cent " seviyelerinde zirve yapıp düzeltmeye uğramakta. “ 0.65 cent “e kadar sert bir düşüş yaşayan senette daha sonra gelen alımlar fiyatı “ 1.30 cent “ e kadar taşımakta. Yeni gelen satış dalgası fiyatı “0.90 cent” e kadar indirmekte. Senet son bir hamle ile yükselişe devam etmek isterse de “1.10 cent ” aşılamamakta. Satışlar yoğunla- şırken hareketli ortalamalara kadar devem eden düşüşle “ 0.75 cent “ seviyesi görülmekte.

Yeni çıkış hamlesi de daha öncekilerden aşağılarda bir zirve yaparak “ 0.90 cent “ seviyesinde gelen satışlar içinde boğulmakta. Artık “ 0.80 cent ” seviyesinden geçen destek çizgisinin aşağı yönde geçilmesi ile formasyon tamamlanarak uzun vadeli düşüşe başlanmakta. Görüntüde “ sağ omuz ” u “ 1.10 cent “ seviyesinde tek parça olarak kabul edip boyun çizgisini “ A “ ve “ B “ den geçecek şekilde de çizebilirsiniz. O zaman aşağı yönde gerçekleşmesini beklediğiniz akım içinde ilk etapta nerelere gelinebileceğini “ X “ lerle göstermekteyim. Bazılarınız ise “ baş kısmını “ ikili zirve şeklinde görüp daha geniş bir çerçeveye yayılan bir “ omuz – baş – omuz “ zirve formasyonuna inanabilir. Eğer o şekilde bir görüntüye inanılıyorsa da formasyon gerçekleştiğinde senedin düşüş tamamlandığında nerelere inebileceğini “ Y “ lerle göstermekteyim.
Her iki şıktan hangisini seçmek gerekiyor diye soranlara ise cevap şu olabilir ;

Her iki şıkta da senet zaten düşüşe geçmekte. Satılmalı.

Nerelere gidebileceği konusuna gelince verilen hedefler en az kat edilmesi gereken mesafeler olduğundan ve kesinlikle son dip noktasını vermediğinden fazla da bir şey fark etmemekte. Dip çalışmaları başladığında zaten bir şeylerin oluştuğu konusunda fikir sahibi olmaya başlayacaksınız.

GRAFİK NO 4 : DOLAR BAZINDA UZUN VADELİ VESTEL SENET GRAFİĞİ (FORMASYONDA “ BAŞ “ KISMI İKİLİ ZİRVE ŞEKLİNDE GÖSTERİLMEKTE – “ 1 ” VE “ 2 ” NOLU ZİRVELER )


Dikkat ederseniz “ baş “ ile ilgili kısımda “ 1 “ ve “ 2 “ ile iki adet zirve görülmekte. Diğer anlamda bu kısım “ ikili zirve “ görünümünde. Daha sonraki düşüş içinde elde edilen dip noktasından sonraki zirve de “ sağ omuz ” u teşkil etmekte. “ Y “ ile belirlenen formasyonun yüksekliği fiyatların “ boyun çizgisini “ kırdığı noktadan başlamak üzere aşağı yönde taşındığında 98 senesinde yaşanan ekonomik depremin fiyatlarına kadar inilmekte.
Kaynak : Teknik Borsa