Not İndirimi Dalgası Hızlandı, Bernanke ve King Tetikte

2007 krizinde not indirmekte geç kaldıkları için eleştirilen kredi derecelendirme şirketleri dizginleri eline aldı. Bütçe açığı hükümetlerin elini zayıflattığı için kredi şirketleri maliye politikaları üzerinde daha etkili olacak. İngiltere ve ABD'nin notu en kötü senaryo ile 2013'te düşürülecek.

Çöp değeri taşımayan tahvillere kriz ayyuka çıkana kadar bol keseden not dağıtarak piyasaları yanlış yönlendiren ve bu yüzden uzunca bir süre hedef tahtasında olan kredi derecelendirme şirketleri taktik değiştirdi. 2007'de ABD'de başlayan emlak krizi 2008 sonbaharında küresel bir kıyamete dönüşene kadar gerekli not indirimini yapmayan kuruluşlar artık ABD ve İngiltere gibi iki dev ekonomiyi bile "not telaşı"na sürükleyebilecek kadar dizginleri eline almaya başladı.

Özellikle son bir hafta içinde Standard&Poor's (S&P), Fitch ve Moody's'den birbiri ardına gelen not hamleleri ve uyarıların merkezinde ülkelerin ekonomiyi canlandırayım derken açılan devasa bütçe açıkları ve büyüyen borç yükleri vardı. Hafta başında Türkiye'nin kredi notunu artıran Fitch, küresel kriz öncesine kadar tahvilleri Türk tahvillerinden kat be kat daha güvenli olan Yunanistan'ın notunu GSYİH'sının yüzde 12,7'sine kadar çıkan bütçe açığı yüzünden kırdı. Türk tahvilleri yıllar sonra ilk kez Yunan tahvillerinden daha az riskli hale geldi. S&P ise Portekiz ve Yunanistan'ı negatif izlemeye aldıktan sonra bir kaç gün geçmeden İspanya'nın kredi notunu düşürdü. Sebep yine aynıydı; Avrupa Birliği'nin (AB) belirlemiş olduğu yüzde 3'lük tavanı kat kat aşan bütçe açığı. Herkes Avrupa'da yeni " İzlanda"ların yolda olup olmadığını tartışmaya başlamışken Moody's'den ABD ve İngiltere'ye gelen uyarı buz gibi bir rüzgar estirdi. Moody's iki ülkenin de yüksek kamu borçlarının mevcut kredi notunun sürdürülebilirliği için risk teşkil ettiğini söyledi ve borçların bir an önce düzene sokulmasını talep etti. İngiltere'nin bütçe açığı 190 milyar ile GSYİH'nın yüzde 13'ünde. ABD'nin bütçe açığı 1,42 trilyon dolar ile GSYİH'nın yüzde 10'unun biraz altında. Şimdi son 2 yılını krizle savaşa ayıran ABD Merkez Bankası (FED) Başkanı Ben Bernanke ile İngiltere Merkez Bankası (BoE) Başkanı Mervyn King'in gözü olası bir not indirimi ihtimalinde.Böyle bir indirime gidilmesi halinde zaten sıfır faizle yatırımcısına neredeyse hiçbirşey vaadetmeyen ABD dolardan yeni kaçışlarla karşı karşıya kalabilir. Resesyondan çıktığı kabul edilen İngiltere içinse olası bir not indirimi para biriminin ve devlet tahvillerinin sert düşüşler yaşmasına neden olabilir. Son olarak cuma günü açıklama yapan Moody's analistleri ise İngiltere ve ABD'nin AAA notlarının şu an için bir indirim riski altında olmadığını, en kötü senaryo çerçevesinde ise 2013'de not indirimi olabileceğini söyledi.

Kredi kuruluşları politikalara yön verecek

Son bir ay içinde Türkiye'den Yunanistan'a Portekiz'den Dubai'ye kadar bir çok ülkenin ya da ülke şirketlerinin ya notları değiştirildi ya da bu ülkelere uyarıda bulunuldu. Kredi derecelendirme kuruluşları ise artık hükümetlerin para ve maliyet politikalarını bile doğrudan etkileyecek bir nitelik kazandı. Çünkü bu kez devasa bütçe açıkları ve kamu borçları ekonomilerin elini zorlaştırıyor. Krizden kurtulmak için harcamalarda gaza bastıkları için finanse edilmesi oldukça güç devasa bütçe açıkları ile karşı karşıya kalan bu ekonomiler açıklarını kapayabilmek için ihtiyaç duydukları yabancı sermayeyi kaçırmamaya bakmak zorunda. Ancak kredi notlarının düşürülmesi devlet tahvillerine olan yatırımcı ilgisinin kaybolması riski demek. Bu da önümüzdeki dönemde kredi derecelendirme kuruluşlarının ülkelerin maliye politikaları üzerinde etkili olacağı gerçeğini ortaya çıkarıyor.

Batan mortgage kredilerine bile AAA+ notu vermişlerdi

Henüz bir yıl önce kredi derecelendirme kuruluşları oldukça sert eleştirilere hedef olmaya başlamışlardı. Ne kriz gelmeden önce ne de kriz patladığında sorunlu varlıkların notunu indirmeyen kredi derecelendirme şirketlerinin not indirmeyerek yatırımcıyı yanlış yönlendirdiği konuşulmuştu. Hatta mortgage kredilerinden şirket hisse senetlerine hatta devlet tahvilleri gibi bir çok varlığın gerçek değerinin üzerinde notlara sahip olmasının piyasada balonların şişmesine neden olduğu bunun da küresel krizi tetiklediği iler sürülmüş, krizin faturası kredi derecelendirme şirketlerine çıkarılmıştı. Bunun en açık örneği ise emlak sektörünü finanse eden mortgage kredilerine dayalı yatırım araçlarında görülmüştü. Krizin pimini çeken mortgage kredilerine dayalı yatırım araçları, kredilerde başlayan geri ödeme sorunu sonrası adeta pul olmuş, bankalar bir dönem karlı yatırım olduğu için satın aldıkları bu varlıkları ellerinden bir an önce çıkarmak için paniğe girmişti. Ve o dönemde kredi derecelendirme şirketleri bu tahvillere göz göre göre en yüksek yatırım düzeyini gösteren AAA+ gibi notlar vermeye devam ediyordu. Şimdi işler yavaş yavaş değişiyor. Kredi derecelendirme şirketleri önceden dilleri yandığından olsa gerek artık gözünün yaşına bakmadan şirketlerin, devletlerin kredi notlarını düşürüyor, uyarı üzerine uyarı yapıyor. Ancak derecelendirme sisteminde hala regülasyon olmaması gibi önemli boşluklar var.

iNGİLTERE:
* Bütçe açığı ekimde 11,4 milyar sterlinle GSYİH'nın yüzde 59,2'sine çıktı ve 1970'lerden sonraki en kötü hale geldi.
* Bütçe açığının 220 milyar sterline fırlayacağı iddiaları bile var.
* Ekim'de 11,4 milyar sterlinlik kamu harcaması daha yapıldı.
* Şu ana kadar finans kuruluşlarının elindeki 200 milyar sterlinlik zararlı varlık devlet tarafından satın alındı.

ABD:
* Kasım'da bütçe açığı 120,3 milyar dolar oldu, 2010'da açığın 5,10 trilyon dolara fırlaması bekleniyor.
* 2009'daki mali yılda bütçe açığı 1,42 trilyon doları buldu.
* Hazine 31 Aralık'ta sona ermesi beklenen 700 milyar dolarlık TARP programını 2010 Ekim'e kadar uzattı.
* Kasım'da hazine 7,2 milyar dolarlık mortgage kredilerine dayalı varlık alımı daha gerçekleştirdi.

YUNANİSTAN:
* S&P Yunanistan'ı izlemeye alarak not indirimi sinyali verdi, Fitch ise bir gün sonra ülkenin notunu A-'den BBB+'ya düşürdü.
* Fitch'in ülkenin görünümünü negatife düşürmesi yeni bir not indirimi olabileceği anlamına geliyor.
* Barclays'e göre kısa bir süre içinde Moody's'den de not indirimi gelecek.
* Not indirimleri Yunan bankaları için özellikle 2010'dan sonra Avrupa Merkez Bankası'ndan alacakları kredilerde sorun yaratabilir.
* AMB krizde gevşettiği teminat koşullarını 2010'da eskiye çevirecek, Yunan tahvilleri notları düştüğü için teminat olma özelliğini kaybedecek.
* Ülkenin kamu borcu GSYİH'sinin yüzde 112'sini ve bütçe açığı ise yüzde 12,7'si ile Yunanistan Euro Bölgesi'nin en borçlu ülkesi konumunda.

İSPANYA:
* S&P İspanya'nın kredi görünümünü, kamu finansman durumunun kötüleştiği gerekçesiyle durağandan negatife çekti.
* Ocak ayında ülkenin kredi notunu AAA'dan AA+'ya indiren S&P'nin 2 yıl içinde bir indirim daha yapma ihtimali var.
* Başbakan Zapatero ise inatla bir bütçe açığı sorunu olduğunu reddediyor.
* Ülkenin toplam kamu borcu geçen sene GSYİH'nın yüzde 39,7'sindeydi, 2010'da bu oranın yüzde 67'ye, 10 yıl içinde ise yüzde 90'a fırlaması bekleniyor.
* Bütçe açığı ise GSYİH'nın yüzde 11'i ile Yunanistan'dan sonraki en büyük açık.
* Bu haftaki S&P uyarısının ardından ülkenin iflas riskini gösteren CDS tahvillerinin prim farkı 72,1 baz puan ile temmuzdan bu yanaki en yüksek seviyesine fırladı.
* Krizden önce bütçe fazlası veren İspanya, geçen sene sadece yeni istihdam yaratmak için bile 8 milyar euro para harcadı.
* Ekonomik iyileşmeyi baltalama korkusu ile vergi oranları artırılmayınca, vergi gelirleri düştü, açıkları finanse etmek zorlaştı.

DUBAİ:
* Moody's Dubai'nin devlete ait 6 kamu şirketinin notunu borçların devlet tarafından ödenemeyeceği riskine karşı düşürdü.
* Ülkenin notuna ilişkin olumsuz bir girişim olmadı ancak sene başında Dubai 1,69 milyon dolar ile tarihinin ilk bütçe açığını vermişti.
* Bütçe açığına neden olan 2009 boyunca yapılan toplam harcamalar ise önceki yıla kıyasla yüzde 11 artışla 135 milyon dirhama ulaşmıştı.
* Geçen hafta Dubai için "ikon" kabul edilen Dubai World'ün 60 milyar dolara yakın borcunun ödemesinde erteleme talep etmesi panik yarattı.
* Dubai World, borcun 29 milyar dolarlık kısmını yeniden yapılandırmak için bankalarla görüşme masasına oturdu ancak bunun başarısız olacağı spekülasyonları da moral bozdu.
* Dubai'nin borç ödemesini erteleme talebinin hemen ardından ülkenin CDS tahvillerindeki risk primi 647 baz puan ile 9 ayın en yüksek seviyesine fırladı.

Kaynak : Sıla Özçelik 12.12.2009