Kriz Bitti Mi?

Salı günü iki önemli veri açıklandı: İlki sanayi üretim endeksi, ikincisi Hazine nakit dengesi. Pazar günkü yazımda, hafta içinde TÜİK tarafından açıklanan tarımsal üretim II. tahmininde tarımsal üretimin asıl ağırlığını oluşturan tahıl üretiminde (buğday, arpa, mısır, çeltik, ayçiçeği, kütlü pamuk gibi tarla bitkileri bu gruba giriyor) 2008 yılına göre yüzde 14.6 oranında artış beklendiğine dikkati çekmiştim. Bu kez sanayi üretiminde Ekim ayında önemli bir toparlanma ortaya çıktı. Eylül ayında eksi 8.9 olan sanayi üretimi Ekim ayında artı 6.5 çıkarak sürpriz yarattı. Piyasa beklentisi eksi 2.1, benim beklentim eksi 4 dolayındaydı. Ciddi biçimde yanılmışız. Her ne kadar mevsimsel düzeltmelerle bu oran değişecekse de yine de ortada ciddi bir toparlanmanın işareti var. İmalat sanayinde de paralel (artı 6.6) bir düzelme görülüyor. Eylül ayında imalat sanayi üretim oranı eksi 9.7 idi.

Tarım kesimi üretim tahmini geçen yıla göre yüzde 15’e yakın artış gösteriyor, sanayi üretiminde son çeyrekte toparlanma başlamış bulunuyor. Bugün Kasım ayı itibariyle imalat sanayinde kapasite kullanım oranı ile üçüncü çeyrek itibariyle GSYH büyüme oranı açıklanacak. Üçüncü çeyrek artık geride kaldı ama eğer imalat sanayinde kapasite kullanım oranı da aylık sanayi üretimindeki değişim gibi bir sürpriz yaparsa son çeyrekte hepimizi şaşırtacak bir büyüme oranıyla karşılaşabiliriz.
Birçok yorumcu Türkiye açısından toparlanmanın 2009 yılının son çeyreğinde olacağını bekliyordu. Son on günde açıklanan veriler bu yöndeki beklentileri güçlendiriyor. Bugün açıklanacak veriler önümüzü biraz daha iyi görmemize yol açacak. Kuşkusuz artık 2009 yılı bitiyor ama bunların hepsi 2010 yılı beklentilerini belirleyecek.

Salı günü açıklanan önemli bir veri de Hazine nakit dengesiydi. Bunun önemi kamu kesiminin finansman sorununun boyutu ve ne yönde gittiğinin ipucunu gösterecek olmasından kaynaklanıyordu. Kamu kesimi açığı ve finansman ihtiyacı ne kadar büyük olursa borçlanma o kadar büyüyecek ve gelecek yıla devredilecek finansman sorunu da o kadar ciddiyet kazanacak. Açıklanan verilere göre nakit dengesi Ocak ile Kasım arasındaki 11 aylık dönemde 47.2 milyar TL açık vermiş bulunuyor. Geçen yılın ilk 11 ayındaki açık tutarı 8.9 milyar TL idi. Yani geçen yıla göre açık miktarı 38 milyar TL’nin üzerinde artış göstermiş. Gelirler geçen yılın düzeyinde kalırken giderler yüzde 18.6 oranında artmış bulunuyor. Asıl önemli olanı faiz dışı giderlerin yüzde 21.6 oranında artmış olması. Bu artışı faiz giderlerindeki yüzde 9 oranındaki ılımlı artış dengelemiş görünüyor.

Bütçe dengesi açısından bir çeşit ipucu oluşturan nakit dengesinde 11 aylık açığın 47.2 milyar TL olması ilk bakışta olumsuz bir gelişme gibi algılansa da orta vadeli programda öngörülen 62.8 milyar TL’lik açığa göre olumlu bir görünüm taşıdığını düşünüyorum. Aralık ayındaki açık da eklendiğinde yıllık açığın 55 ile 60 milyar TL aralığında kalması normal sonuç gibi duruyor. Yani 2009 yılı bütçe açığı 2010 yılına korkulduğu kadar büyük bir finansman yükü devretmeyecek. Üstelik borçlanma faizlerinin tarihi düşük düzeylerde seyrettiği göz önünde tutulursa finansman açısından endişelerin azaldığını söylemek mümkün.

Bu kısacık değerlendirmeden bazı sonuçlara ulaşmak mümkün görünüyor. İlk olarak GSYH büyümesinin beklenenden biraz daha iyi olması sürpriz sayılmamalı. İkinci olarak finansman sorununun sanıldığı kadar büyük bir sorun olmayabileceğini hesaba katmak gerek. İşte tam bu aşamada insanın aklına şu soru takılıyor: Acaba biz bütçeyi biraz daha gevşetsek yani hiç değilse orta vadeli programda programladığımız gibi 63 milyar TL açık verecek gibi yürütsek (vergi indirimlerini daha yaygın ve uzun süreli tutsak) ekonomideki toparlanmayı güçlendirip krizden daha hızlı çıkamaz mıydık? Bütün dünya bütçe açığını yüzde 10’lara çıkarırken biz niye yüzde 5 bütçe açığını görünce korktuk ve maliye politikasını sıkılaştırdık?

Kaynak : Mahfi Eğilmez 10.12.2009