Merkez bankası ödemeler dengesi bilanço analizime kaldığım yerden devam edersem, neden bu konuyu üç yazı boyunca konu ettiğimin netleşeceği inancındayım. Son yazımda özellikle ödemeler dengesi içerisinde cari açığın finansmanında son yıllarda özel sektörün yurtdışından aldığı döviz cinsi kredilerin çokluğu üzerinde durmuştum. Zira bu rakam bankalar hariç 2005 ocak-kasım döneminde 11,5 milyar dolar civarında iken 2006’nın aynı döneminde 19 milyar doları geçmiştir.

2005 ile 2006 yılları karşılaştırıldığında bankaların aldığı kredilerin ise neredeyse hiç değişmediği, hatta 1 milyar dolar kadar azaldığı görülmektedir. Ben bu tabloya bakınca iki önemli konu görmekteyim. İlki; Merkez Bankası başkanı özel sektöre dalgalı kur rejiminde olduğumuzu sürekli hatırlatırken, neden özel sektör döviz cinsi borçlanmaya devam ediyor? İkincisi ise; eğer döviz cinsinden borçlanmak çok daha karlı ise neden bankalar dış borcunda artışa gitmemektedir?

İlk konuya değindiğimde çok net bir şey görülmektedir ki; döviz yatırımı yapana ’’aman ha dövize yatırım yapanın eli yanar’’ deyip de, döviz borçlanana ’’aman ha döviz dalgalı kurda, sonra çok zarar etmeyesiniz’’ diyen bir Merkez Bankası başkanının verdiği güven hissinin çok da kuvvetli olmadığıdır. Ayrıca dövizde büyük bir dalga olasılığını düşük gören bir hesaplama yapan (15 ocak 2007 tarihli yazımda kısmen değinmiştim) özel sektör, döviz borçlanmayı düşük maliyetli olması sebebiyle de sürdürmektedir. Zira TL ile borçlanma maliyeti yıllık %20 üzerinde bir faiz maliyetini göze almak iken, bu maliyetle borçlanmak olası getiri potansiyelinin marjını düşürmektedir. Aslında özel sektör, son mayıs-haziran dalgalanmasında önemli bir tedirginlik yaşamış ve kur riskinden korunmak için bankalarla forward ve opsiyon yapma yönünde eğilim sergilemiştir. Ancak dalga sonrası gerileyen kur sebebiyle yapılan korunma amaçlı döviz işlemlerine de ilginin zaman içinde azaldığı da dikkat çekicidir.

Döviz borcu olan özel sektör firmaları, döviz riskinden korunmak amacıyla VOB’a da ilgi göstermişler ancak bankalarla yapılan tezgah üstü (OTC) forward ve opsiyonların daha az teminat oranı kabul etmeleri ve VOB’taki gibi standart vadelerde değil, ihtiyaç duyulan vadede işlem yapabilmeleri daha cazip gelmiştir. Tabii ki bu durum bankaların da işine gelmektedir. Böylece hem yapılan vadeli sözleşmeler piyasaya deklare edilmediği için rekabet koşullarından sınırlı olarak etkileniyor, hem de döviz borçlanmasına gerek kalmadan dövizde kısa pozisyon taşıyabiliyorlar. İşte bankaların neden yurtdışından borçlanmadıklarına önemli bir neden budur ki; sonraki yazımda bu konuyu açmaya çalışacağım.

Son not: Bugün 24 Ocak 2007 ve ’’24 Ocak Kararları’’ adı verilen serbest piyasaya geçişin ilk adımlarının atıldığı günün 27. yıl dönümü. Ülke ekonomimizin bu süredeki gelişimini daha iyi anlayabilmek amacıyla 24 Ocak 1980 ve 5 nisan 1994 tarihlerinin iyi anlaşılması ve ayrıntılı öğrenilmesi çok önemlidir. Lütfen bir kez daha o günleri hatırlayalım; hatırlamayanlara da anlatalım..

Kaynak : Forum Gazetesi